Bota vazhdon të presë reagimin e presidentit amerikan, Donald Trump, ndaj një kornize të propozuar për zgjatjen e armëpushimit aktual me Iranin, ndërsa kërcënimet për rifillimin e sulmeve ajrore amerikane dhe veprimeve të ndërprerjes nga forcat detare amerikane në rajonin e Gjirit Persik vazhdojnë.
Deri në orët e vona të 30 majit, nuk kishte asnjë njoftim zyrtar nga Shtëpia e Bardhë, një ditë pasi Trump përfundoi një takim në Dhomën e Situatave lidhur me një marrëveshje të mundshme me Teheranin që synon zgjatjen e armëpushimit të brishtë për 60 ditë, hapjen e Ngushticës së Hormuzit dhe përfundimin e bllokadës amerikane ndaj porteve iraniane.
Sipas kësaj kornize, çështje të tjera të vështira — si e drejta e Iranit për pasurimin e uraniumit dhe programi i tij bërthamor në tërësi, së bashku me lehtësimin e mundshëm të sanksioneve ndaj Teheranit — do të negocioheshin gjatë periudhës 60-ditore.
Disa media amerikane raportuan më 30 maj se Trump ka kërkuar një numër ndryshimesh në kushtet e kornizës, duke treguar se mbetet ende shumë punë për t’u bërë.
The New York Times dhe Axios, duke cituar zyrtarë të njohur me diskutimet, raportuan veçmas se ndryshimet e kërkuara nga Trump përfshinin ashpërsimin e kushteve të marrëveshjes dhe se SHBA-ja ua kishte përcjellë detajet e reja autoriteteve iraniane për shqyrtim.
Ndërkohë, sekretari amerikan i Mbrojtjes, Pete Hegseth, tha se Uashingtoni është i gatshëm të rifillojë veprimet ushtarake kundër Iranit nëse negociatat në vazhdim nuk prodhojnë një marrëveshje, duke theksuar se forcat amerikane mbeten të gatshme pavarësisht përpjekjeve për të arritur një zgjidhje diplomatike.
Duke folur në forumin e mbrojtjes dhe sigurisë Shangri-La Dialogue në Singapor më 30 maj, Hegseth tha se SHBA-ja ishte “më se e aftë” të riniste sulmet nëse do të ishte e nevojshme dhe se rezervat e saj ushtarake ishin “më se të përshtatshme” për operacione të tilla.
Shefi i Pentagonit tha se Trump po tregonte “durim” dhe se ai “do të pranonte vetëm një marrëveshje të shkëlqyer” për të parandaluar Iranin nga sigurimi i një arme bërthamore.
Komenti i vetëm i Trumpit lidhur me Iranin në rrjetet sociale ishte një postim në Truth Social ku shkruhej: “Dikush duhet t’ia shpjegojë Papës se… Irani nuk mund të ketë armë bërthamore!” Ky reagim erdhi pasi Papa Leoni XIV bëri thirrje për t’i dhënë fund dhunës në rajonet e goditura nga lufta në botë gjatë një lutjeje në Vatikan, megjithëse ai nuk përmendi konflikte specifike.
Trump u pa gjithashtu duke udhëtuar nga Shtëpia e Bardhë drejt klubit të tij të golfit në Virxhinia.
‘Kërkesa të tepruara’
Nga pala iraniane, një këshilltar i udhëheqësit suprem, Mojtaba Khamenei, akuzoi Trumpin se po “tradhton diplomacinë për herë të tretë” duke vazhduar bllokadën detare të vendosur ndaj porteve iraniane dhe duke bërë atë që ai i quajti “kërkesa të tepruara” në negociata.
Në një postim në X më 30 maj, Mohsen Rezaei tha se qëndrimi i Trumpit në tryezën e negociatave tregon “se ai nuk është i prirur drejt negociatave dhe po ndjek objektiva të tjerë”.
Mediat shtetërore iraniane, duke cituar një “draft jozyrtar”, raportuan se memorandumi i propozuar i mirëkuptimit përfshinte një marrëveshje për lirimin e 12 miliardë dollarëve në asete të ngrira.
“SHBA-ja është zotuar t’i japë Iranit qasje të plotë në 12 miliardë dollarë nga asetet e tij brenda 60 ditëve, në mënyrë që këto burime të mund të transferohen dhe shpenzohen në bankat e destinacioneve të zgjedhura nga Irani pa kufizime”, deklaroi televizioni shtetëror.
Shtëpia e Bardhë më herët e kishte cilësuar një raport të ngjashëm të televizionit iranian si një “sajim”.
Fati i uraniumit
Një çështje kyç është fati i rezervave iraniane të uraniumit të pasuruar në nivele të larta, i cili mund të përdoret për ndërtimin e një arme bërthamore.
Kazakistani ka sinjalizuar se është i hapur për të strehuar rezervat iraniane të uraniumit të pasuruar në nivelin 60 për qind nëse arrihet një marrëveshje e ardhshme mes Teheranit dhe Uashingtonit, sipas një raporti të Financial Times që citon drejtorin e Agjencisë Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA), Rafael Grossi.
Ky propozim po diskutohet si një masë e mundshme për ndërtimin e besimit, me qëllim mbështetjen e përpjekjeve për ringjalljen e diplomacisë bërthamore ndërmjet Iranit dhe Shteteve të Bashkuara.
Ndërkohë, Komanda Qendrore e SHBA-së (CENTCOM) tha më 29 maj se forcat e saj që operojnë në Gjirin e Omanit kishin zbatuar masat e bllokadës duke neutralizuar një anije me flamur të Gambias që po përpiqej të lundronte drejt një porti iranian.
“Një avion amerikan e neutralizoi anijen duke lëshuar një raketë Hellfire në dhomën e motorëve të saj”, thuhej në deklaratën e CENTCOM-it, e cila shtonte se forcat amerikane kishin lëshuar më shumë se 20 paralajmërime para se të ndërmerrnin veprimin ushtarak.
Veçmas, Bloomberg News raportoi se disa amerikanë pësuan lëndime të lehta nga mbeturinat që ranë pas sulmit me dron të Iranit më 29 maj ndaj një baze ushtarake në Kuvajt. CENTCOM nuk e komentoi raportin.
