Zyrtarët amerikanë kanë deklaruar se synojnë t’i japin një “fund përfundimtar” luftës mes Rusisë dhe Ukrainës, duke nisur me bisedimet trepalëshe që do të fillojnë të martën në Abu Dhabi dhe pritet të vazhdojnë edhe të mërkurën. Këto janë negociatat e para mes dy vendeve që nga muaji shkurt.
Bisedimet zhvillohen gjithashtu pas sulmeve të përbashkëta amerikano-izraelite ndaj Iranit dhe zgjedhjeve të vështira të mesmandatit, të cilat kanë dobësuar pozitat e Donald Trumpit në politikën e brendshme amerikane.
Një pjesë e propozimit të administratës Trump përfshin hartimin e një “arkitekture të re afatgjatë të sigurisë” mes Rusisë dhe Evropës, kanë bërë të ditur zyrtarë të administratës.
Zyrtarët evropianë janë të shqetësuar se Rusia mund të mos heqë dorë nga kërkesat e saj të ashpra që NATO-ja të zvogëlojë praninë ushtarake në Evropën Lindore. Një gjë e tillë do t’i linte aleatët të ekspozuar ndaj ndikimit të Moskës, në një periudhë tensionesh historikisht të larta mes Rusisë dhe Perëndimit.
Që nga dekada e parë e pushtetit të tij, Vladimir Putin është ankuar për zgjerimin e NATO-s drejt lindjes dhe ka kërkuar rinegocimin e balancës së fuqisë mes Aleancës dhe Rusisë. Megjithatë, deri më tani, këto kërkesa nuk ishin mbështetur asnjëherë nga një administratë amerikane në detyrë, e cila tashmë e ka bërë të qartë se është e vendosur të arrijë një marrëveshje.
Duke prezantuar paraprakisht diskutimet, një zyrtar i administratës amerikane ka thënë se SHBA-ja “do të ketë nevojë që Evropa të jetë pjesë e tryezës” për t’i dhënë fund luftës.
Ai ka thënë se negociatorët mund të shqyrtojnë gjithashtu mundësinë e rikthimit të Këshillit NATO-Rusi, i cili u pezullua pas pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022. Sipas tij, në kuadër të arritjes së një marrëveshjeje, mund të shqyrtohet edhe heqja e sanksioneve ndaj Rusisë.
Zyrtarët amerikanë pretenduan gjithashtu se kanë diskutuar me Rusinë garanci të mundshme të sigurisë për Ukrainën, të ngjashme me nenin 5 të NATO-s, i cili parashikon mbrojtjen e vendeve anëtare në rast sulmi. Rusia ka kundërshtuar fuqishëm anëtarësimin e Ukrainës në NATO dhe vendosjen e trupave të vendeve perëndimore në territorin ukrainas.
“Ajo që do të përfitonin do të ishte praktikisht shumë e ngjashme me NATO-n”, ka thënë një zyrtar i administratës amerikane.
“Sigurimi i një garancie amerikane për sigurinë është një çështje jashtëzakonisht e rëndësishme”, ka shtuar zyrtari, duke thënë se kjo do të ishte në dorën e Donald Trumpit dhe presidentit ukrainas, Volodymyr Zelensky, për ta diskutuar.
Megjithatë, kritikët kanë shprehur skepticizëm lidhur me rrethanat që do të aktivizonin këto garanci sigurie. Ata vënë në dukje se neni 5 nuk i detyron vendet anëtare të NATO-s të mbrojnë ushtarakisht njëri-tjetrin në çdo rast, ndërsa sulmet kibernetike dhe format e tjera të luftës hibride e kanë bërë më të paqartë se cilat situata do të kërkonin një përgjigje ushtarake.
Jared Kushner, dhëndri i Trumpit dhe një nga negociatorët kryesorë të SHBA-së, e ka përshkruar të hënën në terma të përgjithshëm kornizën e mundshme të re për sigurinë evropiane.
Ai ka thënë se SHBA-ja do të synojë “konsultime më të forta, komunikim të besueshëm në situata krizash, transparencë më të madhe ushtarake dhe masa reciproke për të zvogëluar rrezikun e përshkallëzimit, duke respektuar plotësisht sovranitetin dhe vendimmarrjen e pavarur të çdo shteti”.
Delegacionet evropiane nga Gjermania, Franca, Mbretëria e Bashkuar, Italia dhe Bashkimi Evropian do të takohen në Abu Dhabi me negociatorët amerikanë për të diskutuar “arkitekturën afatgjatë të sigurisë mes Rusisë dhe Evropës, me qëllim gjetjen e mënyrave për të parandaluar konfliktet e ardhshme”.
Një zyrtar evropian i sigurisë nga një prej vendeve pjesëmarrëse në bisedime ka thënë se propozimi amerikan ende nuk është i qartë dhe se vendet evropiane po përgatiten për mundësinë që SHBA-ja t’i kërkojë Rusisë lëshime të konsiderueshme gjatë konsultimeve në Abu Dhabi.
“Ne tashmë kemi një arkitekturë evropiane të sigurisë”, ka deklaruar Kaja Kallas, diplomatja më e lartë e Bashkimit Evropian, gjatë një takimi të ministrave të Jashtëm të G7-s të hënën.
“Kjo përfshin marrëveshje ndërkombëtare, në kuadër të të cilave Rusia ka marrë përsipër detyrime, përfshirë ato që lidhen me sovranitetin dhe integritetin territorial. Problemi është se Rusia nuk po i respekton këto marrëveshje”, ka theksuar ajo.
