Një analizë e publikuar nga OSW Centre for Eastern Studies – një prej instituteve më të njohura kërkimore në Europën Qendrore për çështjet e politikës, sigurisë dhe Ballkanit i cili bashkëpunon edhe me Heritage Faundation – ngre shqetësime mbi ecurinë e sundimit të ligjit në Shqipëri dhe ndikimin e tij në procesin e integrimit europian. Shkrimi është realizuar nga analisti Michał Kucharski, njohës i zhvillimeve politike në Ballkanin Perëndimor dhe proceseve të zgjerimit të Bashkimit Europian.
Në analizën e titulluar “Rule of law concerns in Albania: an obstacle to EU accession”, autori trajton tensionet mes politikës dhe institucioneve të drejtësisë, sfidat që lidhen me pavarësinë e gjyqësorit, si dhe debatet rreth rolit të SPAK-ut dhe reformës në drejtësi. Sipas analizës, këto zhvillime po ndiqen me vëmendje nga Brukseli dhe mund të ndikojnë drejtpërdrejt në ritmin e negociatave të Shqipërisë me Bashkimin Europian.
Më poshtë gjeni artikullin e plotë të përkthyer në shqip:
Që nga fillimi i këtij viti, Shqipëria është përballur me shqetësime në rritje nga Bashkimi Europian lidhur me gjendjen e sundimit të ligjit. Shkurtin e kaluar, një raport i Parlamentit Europian dhe një deklaratë e Partisë Popullore Europiane nxorën në pah presionin e vazhdueshëm të qeverisë ndaj sistemit të drejtësisë, si edhe problemet e vazhdueshme me korrupsionin. Sundimi i ligjit mbetet një nga çështjet kyçe në procesin e integrimit të vendeve të Ballkanit Perëndimor në BE. Vështirësitë kronike në këtë fushë mund ta pengojnë Shqipërinë të sigurojë anëtarësimin në Bashkimin Europian para vitit 2030 – një objektiv që kryeministri Edi Rama e kishte paraqitur si një nga premtimet kryesore gjatë fushatës së fundit zgjedhore. Marrëdhëniet e tij me Brukselin janë përkeqësuar dhe partia në pushtet ka humbur një pjesë të mbështetjes publike. Ndërkohë, zyrtarë të qeverisë vazhdojnë të sulmojnë SPAK-un, institucionin kryesor në luftën kundër korrupsionit.
SPAK po heton gjithashtu raste të dyshuara korrupsioni që lidhen me problematika në ndërtimin e linjave hekurudhore dhe akseve rrugore të përfunduara vitet e fundit. Situata u përkeqësua pas reshjeve të dendura të shiut në shkurt dhe mars, të cilat shkaktuan rrëshqitje dheu dhe dëmtime të konsiderueshme në infrastrukturë. Megjithatë, prokuroria ka ngritur dyshime për përdorimin e materialeve nën standard në këto projekte. Nga ana tjetër, shumica qeverisëse rrëzoi kërkesën e opozitës për ngritjen e një komisioni hetimor parlamentar për këtë çështje. Dëmet në infrastrukturë i kanë kushtuar buxhetit të shtetit rreth 250 milionë euro. Për disa ditë, jugu i vendit mbeti i shkëputur nga kryeqyteti, duke paralizuar edhe tregtinë me Greqinë, një prej partnerëve kryesorë ekonomikë të Shqipërisë.
Kjo situatë ka nxitur edhe më shumë protestat publike që nisën në janar, pas akuzave për korrupsion ndaj ish-ministres së Infrastrukturës, Belinda Balluku. Demonstratat janë organizuar nga Partia Demokratike, forca më e madhe opozitare në vend dhe anëtare e Partisë Popullore Europiane.
Akuzat për korrupsion brenda qeverisë
Gjatë kohës që drejtonte Ministrinë e Infrastrukturës, Balluku menaxhoi investime prej rreth 3.8 miliardë eurosh në projekte infrastrukturore gjatë viteve 2024–2026, një shifër që kryeministri Rama e kishte paraqitur gjatë fushatës së vitit 2025 si një nga sukseset më të mëdha të qeverisë së tij. Megjithatë, vjeshtën e kaluar, SPAK e akuzoi Ballukun për dëm ekonomik ndaj shtetit në vlerën e rreth 251 milionë eurove, lidhur me disa tenderë të rëndësishëm për projekte rrugore. Një pjesë e këtyre investimeve ishte financuar edhe nga fondet e Bashkimit Europian.
SPAK-u u krijua nën presionin e Komisionit Europian, si përgjigje ndaj shqetësimeve të vazhdueshme për korrupsionin në Shqipëri. Prokuroria kërkoi arrestimin e Ballukut, por ajo mbrohet nga imuniteti parlamentar dhe Partia Socialiste refuzoi heqjen e tij, duke sulmuar ashpër SPAK-un. Përveç protestuesve, mbështetje për organin antikorrupsion kanë shprehur edhe Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë dhe Parlamenti Europian. Gjykata Kushtetuese argumentoi se prokuroria kishte të drejtë të kërkonte largimin e Ballukut nga qeveria, për shkak të rrezikut të ndikimit mbi dëshmitarët. Pas javësh polemikash, Rama e shkarkoi atë nga posti, megjithëse ajo mbetet një nga bashkëpunëtoret e tij më të afërta.
Ky skandal konsiderohet pjesë e problemit më të gjerë të korrupsionit në Shqipëri. Në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit për vitin 2025 të “Transparency International”, Shqipëria ra me 11 vende, duke u renditur e 91-ta nga 182 shtete.
Sulmet e qeverisë ndaj sundimit të ligjit
Në lidhje me çështjen Balluku, kryeministri Rama nisi të vinte në dyshim profesionalizmin e prokurorëve dhe gjyqtarëve, duke i akuzuar për lidhje me opozitën. Duke komentuar hetimin e SPAK-ut, ai deklaroi se bashkëpunëtorja e tij “ka mbështetjen tonë të palëkundur”, ndërsa shtoi se “pushteti gjyqësor do të mbetet i pavarur”, por se “ministrja është e pafajshme dhe po përballet me një gjueti shtrigash”. Sipas tij, heqja e imunitetit parlamentar të Ballukut nuk mund të diskutohej.
Këto zhvillime janë reflektuar edhe në qëndrimet e Partisë Popullore Europiane dhe Parlamentit Europian. Të dy institucionet kanë arritur në përfundimin se në Shqipëri ka pasur shkelje të pavarësisë së gjyqësorit dhe prokurorisë. PPE, ku bën pjesë edhe Partia Demokratike, theksoi se mbështet integrimin europian të Shqipërisë, por njëkohësisht kërkoi forcimin e pavarësisë së drejtësisë dhe lirisë së medias.
Ndërsa vlerësoi progresin e Shqipërisë, përfshirë hapjen e të gjitha grup-kapitujve negociues, Komisioni Europian shprehu gjithashtu rezerva. Komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, deklaroi se anëtarësimi i Shqipërisë në BE deri në vitin 2030 mbetet një mundësi reale, por theksoi se forcimi i sundimit të ligjit dhe ruajtja e rolit të SPAK-ut janë thelbësore.
Në të njëjtën kohë, Delegacioni i BE-së në Tiranë dhe diplomatë nga vende anëtare të BE-së, përfshirë Gjermaninë, u përpoqën të bindnin qeverinë shqiptare të mbështeste heqjen e imunitetit të Ballukut. Ndërkohë, eurodeputetët paraqitën më shumë se 60 amendamente për çështjet e sundimit të ligjit në raportin për progresin e Shqipërisë. Për më tepër, nëntë vende anëtare të BE-së bllokuan dorëzimin e raportit IBAR për Shqipërinë, duke shprehur shqetësime për pavarësinë e drejtësisë.
