Njëqind kompanitë më të mëdha të naftës dhe gazit në botë fituan më shumë se 30 milionë dollarë në orë gjatë muajit të parë të luftës SHBA-Izrael në Iran, sipas një analize ekskluzive për The Guardian.
Saudi Aramco, Gazprom dhe ExxonMobil janë ndër përfituesit më të mëdhenj të këtij “bumi” fitimesh, që do të thotë se kundërshtarët kryesorë të veprimit për klimën vazhdojnë të përfitojnë.
Konflikti e çoi çmimin e naftës në një mesatare prej 100 dollarësh për fuçi në mars, duke sjellë fitime të jashtëzakonshme nga lufta, në vlerë prej rreth 23 miliardë dollarësh për kompanitë, vetëm për atë muaj.
Furnizimet me naftë dhe gaz do të duhen muaj për t’u rikthyer në nivelet para luftës, dhe kompanitë mund të fitojnë deri në 234 miliardë dollarë deri në fund të vitit nëse çmimi i naftës mbetet në këtë nivel. Analiza përdor të dhëna nga Rystad Energy, të përpunuara nga Global Witness.
Këto fitime të tepërta vijnë nga xhepat e njerëzve të zakonshëm, të cilët paguajnë çmime të larta për të mbushur automjetet e tyre dhe për të furnizuar shtëpitë me energji, si dhe nga bizneset që përballen me fatura më të larta energjie.
Dhjetëra vende kanë ulur taksat e karburantit për të ndihmuar konsumatorët në vështirësi, që do të thotë se këto shtete, përfshirë Australinë, Afrikën e Jugut, Italinë, Brazilin dhe Zambian, po mbledhin më pak të ardhura për shërbimet publike.
Po rritet presioni për vendosjen e taksave të jashtëzakonshme mbi fitimet nga lufta të kompanive të naftës dhe gazit.
Komisioni Evropian po shqyrton një kërkesë nga ministrat e financave të Gjermanisë, Spanjës, Italisë, Portugalisë dhe Austrisë për të “dërguar një mesazh të qartë se ata që përfitojnë nga pasojat e luftës duhet të japin kontributin e tyre për të lehtësuar barrën mbi publikun e gjerë”.
“Një masë e tillë do të bënte të mundur financimin e ndihmave të përkohshme, veçanërisht për konsumatorët, dhe do të ndihmonte në frenimin e rritjes së inflacionit, pa vendosur barrë shtesë mbi buxhetet publike”, kanë thënë ministrat në një letër të datës 4 prill.
Fatura e BE-së për karburantet fosile është rritur me 22 miliardë euro që nga fillimi i luftës në Iran.
Aramco është përfituesi më i madh, me një fitim të vlerësuar prej 25.5 miliardë dollarësh nga lufta në vitin 2026, nëse çmimi i naftës mbetet në 100 dollarë për fuçi. Kjo vjen mbi fitimet e mëdha që kompania, kryesisht në pronësi shtetërore, realizon zakonisht, rreth 287 milionë euro në ditë gjatë viteve 2016–2023.
Tri kompani ruse – Gazprom, Rosneft dhe Lukoil, pritet të arrijnë rreth 23.9 miliardë dollarë fitime të lidhura me luftën në Iran, deri në fund të vitit. Konflikti i ka sjellë dobi thesarit të Vladimir Putinit për luftën e tij në Ukrainë, pasi Rusia po merr të ardhura nga eksporti i naftës prej 713 milionë eurosh në ditë, 50% më të larta se në shkurt, sipas analizës nga Qendra për Kërkime mbi Energjinë dhe Ajrin e Pastër.
Ndikimi i luftës në Iran ka gjasa të jetë afatgjatë, teksa kreu i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë, Fatih Birol, e ka quajtur të hënën krizën në Iran si goditjen më të madhe ndonjëherë për tregun global të energjisë.
Fitimet nga lufta në Iran për kompanitë e naftës dhe gazit shtohen mbi atë që ka qenë për dekada një biznes jashtëzakonisht fitimprurës për shtetet prodhuese të naftës dhe aksionarët.
Sektori i naftës dhe gazit ka realizuar mesatarisht 1,000 miliardë dollarë fitim të pastër çdo vit gjatë gjysmë shekullit të fundit, dhe edhe më shumë në vite krize si 2022.
Sektori i karburanteve fosile përfiton gjithashtu nga subvencione të drejtpërdrejta që arritën në 1,300 miliardë dollarë në vitin 2022, sipas Fondit Monetar Ndërkombëtar.
Fitimet e vlerësuara nga lufta janë llogaritur duke përdorur bazën e të dhënave UCube të Rystad Energy, e cila integron të dhëna globale për çdo fushë prodhimi, lajme dhe analiza, dhe merr parasysh kërkesën për naftë dhe gaz për të projektuar sa mund të furnizojë secila fushë.
